---

Een artikel uit 1985, over een episode uit de geschiedenis van de Communistische Partij van Nederland (CPN). Het biedt een gedetailleerde beschrijving van de initiatieven die de CPN nam om in Nederland ten tijde van de Spaanse burgeroorlog (1936-1939) een solidariteitsbeweging met de Spaanse republiek van de grond te krijgen. Daarbij werd van communistische zijde gestreefd naar samenwerking met sociaal-democraten en mensen van buiten de arbeidersbeweging. Men probeerde, met andere woorden, in Nederland een bescheiden begin te maken met wat sinds 1934 de officiële politiek van de Communistische Internationale was: de politiek van eenheids- en volksfront. In hoeverre men daarin slaagde kun je lezen in dit artikel, dat oorspronkelijk werd gepubliceerd in Antifascisme in de jaren dertig. Cahiers over de Geschiedenis van de CPN 10 (Amsterdam 1985), 9-54. Ruim vóór de digitale revolutie, dus een pdf-scan is al heel wat. Ik heb van deze herpublicatie op het web gebruik gemaakt om met de hand een aantal hinderlijke zetfouten te corrigeren.
              Het artikel is in belangrijke mate gebaseerd op gesprekken die ik rond 1980 heb gevoerd met Co Dankaart (1912-1991), in de jaren '36-'39 als communist actief in de Commissie 'Hulp aan Spanje'. Maar behalve van mondelinge informatie van Dankaart en andere betrokkenen (die in de eerste voetnoot worden genoemd) is voor dit artikel ook gebruik gemaakt van bescheiden uit de archieven van de ministeries van Buitenlandse Zaken en Justitie en van het nodige gedrukte bronnenmateriaal. Interessante informatie over de solidariteitsbeweging met de Spaanse republiek in Nederland is te vinden in de rapporten van de Centrale Inlichtingendient (CI) uit de jaren 1919-1940, die zijn ontsloten op de website van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis. Zo is er bijvoorbeeld een rapport van de CI uit november 1936 over de totstandkoming van de Commissie 'Hulp aan Spanje' en een overzicht van de CI uit augustus 1939, waarin onder andere wordt ingegaan op de Commissie tot Steun aan Oorlogsslachtoffers, de opvolger van 'Hulp aan Spanje'. Het eerste document kende ik, toen ik dit artikel schreef (zie noot 28). Het tweede was me onbekend, maar bevestigt volledig het beeld dat Co Dankaart me destijds schetste van het functioneren van de Commissie 'Hulp aan Spanje' op lokaal niveau.
                        Over Nederlanders die in de Internationale Brigades aan de kant van de Spaanse republiek meevochten, schreven Hans Dankaart, Frans Groot, Rik Vuurmans en schrijver dezes De oorlog begon in Spanje. Nederlanders in de Spaanse burgeroorlog 1936-1939 (Amsterdam: Van Gennep 1986). Het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam is in het bezit van een 'Collectie Nederlandse deelnemers aan de Internationale Brigades in de Spaanse burgeroorlog'. Daartoe behoren ook de interviews waarop 'De CPN en de solidariteitsbeweging met de Spaanse republiek in Nederland' én De oorlog begon in Spanje (mede) zijn gebaseerd.

---